ardigradlar ya da bilinen diğer adıyla su ayıları, keşfedildikleri dönemden bu yana yaklaşık 1.500 tür ile temsil edilen oldukça popüler bir şube olarak karşımıza çıkmaktadır. Elbette bu popülerliğini, pek çok farklı alanda sergiledikleri dayanıklılıklarına ve diğer sıra dışı özelliklerine borçludurlar. Bu özellikler öylesine uç noktalardadır ki, tardigradlar Panspermia Hipotezi’ni destekleyebilme potansiyeline sahip canlılar arasında ilk sıralarda yer almaktadır.

Son yıllarda yapılan çalışmalar, tardigradların uzay ortamındaki dayanıklılığını da gözler önüne sermektedir. Sadece bir yıl içerisinde tekrar yörüngeye gönderilen bu canlıların uzay streslerine karşı verdikleri tepkiler incelenmiş; ayrıca hareketlerinin, kendilerinden 500 bin kat büyük omurgasız canlılara benzediği ortaya konulmuştur. Ve şimdi tardigradlar, beklenmedik bir şekilde yeniden karşımıza çıktı: 16 milyon yıllık bir kehribar fosili içerisinde!

Fosil İçerisindeki Gizemli Hayvan: Tardigrad

Kehribar içerisindeki tardigrada geçmeden önce, kısaca kehribar fosilinden bahsedelim. Kehribar, temelde milyonlarca yıl önce oluşmuş ağaç reçinesidir. Bu reçine, olağanüstü dayanıklılığı nedeniyle halk arasında “kehribar taşı” olarak anılsa da, aslında bir taş türü veya mineral değildir. Ağırlıklı olarak organik moleküllerden oluşan bir fosildir.

Kehribar, fosil tiplerinden “doğal kapan” olarak adlandırılan, organizmanın tüm vücudunun korunarak fosilleşmesine olanak sağlayan ortamlardan biridir. Bu sayede, içinde hapsolan canlılar milyonlarca yıl boyunca olağanüstü bir detayla günümüze kadar ulaşabilmektedir.

Bu doğal kapana yakalanan canlılar, diğer fosil türlerine nazaran çok daha az bozularak bir diğer tabir ile doğala
en yakın halleriyle günümüze kadar gelebilmektedirler. Bunun en güzel örneği, bir doğal kapan türü olan
buzullardan çıkan mamut, tüylü gergedan vb. fosillerdir. Özellikle geçtiğimiz sene buzullarda yapılan kazı
sırasında keşfedilen bir tüylü gergedan fosilinin %84’ü korunmuş bir halde günümüze kadar ulaşabilmişti. Bu oldukça
etkileyici bir değer!

Gelelim mikrometrik uzunluğa sahip tardigradların bir kehribar içerisindeki keşfine… Tardigradların boyları
mikrometreler ile ölçüldüğü için, bu fosilleri eklembacaklılar gibi bir bakışta tespit etmek mümkün olmuyor.
Kehribar fosili üzerinde çok daha fazla göz gezdirmek ve çok daha yakından bakmak gerekiyor. Konu tardigrad
olduğunda ise kehribarlar içerisinde oldukça nadir rastlandığı için uzun bir süre de şansınız gülmeyebilir. Bu
söylem, Marc A. Mapalo önderliğindeki ekibi için geçerli değildi…

Keşfedilen Üçüncü Tardigrad Fosili

Araştırma ekibi, yaptığı gözlemler sonucunda kehribar içerisinde tardigrad benzeri bir canlının kalıntılarına
rastladı. İlk başta onu bir şeye benzetmekte zorlanan ekip, canlının ayakları olarak tahmin ettiği yerde
gözlemledikleri pençeler sayesinde buldukları fosilin bir tardigrada ait olduğuna karar verdiler. Her ne kadar pençelerinden tardigrada şubesine ait bir canlı olduğu anlaşılsa da yapılan incelemeler sonucunda var olan herhangi bir tardigrad türü ile benzer morfolojik özellik göstermediği için başta kendisine yeni bir tür ismi ve cins seviyesinde dair benzerlik
gözlemlenmediği için de kendisine ait bir cins oluşturuldu.

Paradoryphoribius chronocaribbeus adı verilen fosil, tam 16 milyon yaşındaydı! Bu fosil tardigradın özel bir yanı
daha vardı: İlk defa kehribar içerisinde fosilleşmiş bir tardigradın iç yapısı modellenmişti. Bu, büyük bir başarı
olmakla beraber büyükte bir şanstı. Öyle ki araştırmacılar bu konuda şöyle diyor:

Sonuç

Tardigradların sahip oldukları özellikler, onların sanki Dünya yerine başka bir gezegenin çevresel koşullarına
adapte olup bir asteroit vasıtasıyla Dünya’ya geldiklerini düşünmemize sebep oluyor. Fakat yapılan moleküler
araştırmalar, bulunan fosil kayıtları bizlere tardigradların kambriyen öncesi dönemde çok muhtemel Lobopodia
adlı bir şubeden evrimleşen bir canlı olduğunu gösteriyor. Her geçen gün yepyeni bir özelliği ile karşımıza çıkan
tardigradlar bizleri şaşırtmaya devam edecekmiş gibi gözüküyor…

Kaynaklar

• M. A. Mapalo, et al. (2021). A Tardigrade In Dominican Amber
• K. W. Cooper. (1964). The First Fossil Tardigrade: Beorn Leggi Cooper, From Cretaceous Amber.
• A. Maas, et al. (2001). Cambrian Derivatives Of The Early Arthropod Stem Lineage, Pentastomids, Tardigrades And Lobopodians An ‘Orsten’ Perspective

Evrim Ağacı // 14 Ekim 2021