Bugün hem köpeklerden hem insanlardan hem de uzun zamandır aklımızı kurcalayan bir sorudan konuşacağız: Köpekler gerçekten insanların iyi mi yoksa kötü mü olduğunu anlayabilir mi?
Düşünsene, kaç kere bir köpeğin bakışına ya da tavrına bakıp “Bu insan güvenilir” ya da “Bunda bir tuhaflık var” diye düşündün? Çoğumuz köpeklerin içgüdülerine güvenmeyi severiz. Ama bilim insanları bu yaygın inancı test etmeye karar verdi. Kyoto Üniversitesi ve Viyana Veteriner Üniversitesi’nden araştırmacılar, köpeklerin insanları sosyal olarak değerlendirme becerilerini anlamak için kapsamlı bir deney yaptı. Farklı yaş gruplarından 40 evcil köpek çalışmaya katıldı. Köpeklerin karşısına iki kişi çıkarıldı: biri cömertti ve köpeğe yiyecek veriyordu, diğeri bencildi ve yiyeceği paylaşmıyordu. İlginç olan, köpekler bu kişilerle doğrudan tanışmadan önce başka bir köpeğin bu iki insanla olan etkileşimini izlediler.
Beklenen sonuç, köpeklerin cömert kişiye karşı belirgin bir tercih göstermesi, yani “Bu iyi, bu kötü” şeklinde bir ayrım yapmasıydı. Ama sonuçlar şaşırtıcıydı. Köpekler cömert ya da bencil insanlar arasında net bir fark gözetmedi. İki tarafa da benzer şekilde davrandılar. Bu durum, “Demek ki köpekler insanların davranışlarını anlamıyor” gibi bir yoruma açık görünebilir ama araştırmacılar bunun o kadar basit olmadığını söylüyor. Çalışmanın baş araştırmacılarından Dr. Hoi-Lam Jim, deneyin köpeklerin sosyal değerlendirme becerisini ortaya çıkaracak kadar hassas olmayabileceğini belirtiyor. Yani köpekler aslında bu yeteneğe sahip olabilir ama bizim deneylerimiz henüz onu ölçebilecek incelikte olmayabilir.
Bu durum aslında yeni değil. Daha önce Avusturya’daki Kurt Bilim Merkezi’nde yapılan çalışmalarda da kurtların ve köpeklerin, bir insanın cömert ya da bencil oluşunu doğrudan ya da dolaylı gözlemden sonra bile sosyal olarak değerlendirmediği görülmüştü. Üstelik bu sadece köpekler ve kurtlarla sınırlı değil; kediler ve filler üzerinde yapılan araştırmalarda da benzer sonuçlar çıktı. Mesela kediler, kendilerine dostça yaklaşan kişilere bile belirgin bir şekilde daha fazla ilgi göstermediler. Yani insan davranışlarını sosyal olarak “tartma” yeteneği, hayvanlarda bizim sandığımızdan daha karmaşık olabilir.
Peki, köpekler gibi sosyal bir tür, üstelik binlerce yıldır bizimle yaşayan ve bizi en iyi tanıyan canlılardan biri, neden bu ayrımı yapmıyor gibi görünüyor? Araştırmacılar bunun birkaç olası nedeni olduğunu düşünüyor. İlki, evcil köpeklerin hayatları boyunca genellikle olumlu deneyimler yaşamaları. Çoğu köpek sevgi, ilgi ve bakım gördüğü için insanları birbirinden ayırma ihtiyacını pek hissetmiyor olabilir. Belki de onlar için varsayılan ayar “Bu insan iyidir” şeklinde. Sokaktaki deneyimli karabaşlarla yapsan sonuç farklı olur muydu, orası ayrı mesele.
Bir diğer olasılık ise köpeklerin ısrarcı ve umutlu doğaları. Bir insan köpeğe yiyecek vermese bile çoğu köpek yeniden yaklaşmayı dener. Yani “Bu bencilmiş, onunla işim olmaz” demek yerine şanslarını tekrar tekrar zorlamayı seçerler. Bu da onların bencil davranışlara karşı toleranslı görünmesine yol açabilir.
Araştırma ekibi, bu soruya daha net cevap bulmak için gelecekte farklı yaşam koşullarındaki köpeklerle deneyler yapmayı planlıyor. Sokak köpekleri, polis köpekleri, rehber köpekler… Her birinin insanlarla yaşadığı deneyimler farklı olduğu için sosyal değerlendirme yetenekleri de farklı olabilir.
Sonuç olarak, köpeklerin insanların sosyal davranışlarını değerlendirip değerlendirmediği konusu hâlâ net değil. Ama bu, onların bizi anlamadığı anlamına gelmiyor. Belki de sadece bizim düşündüğümüzden farklı bir şekilde değerlendiriyorlar. Bu da, köpeklerin dünyasını daha iyi anlamak için hâlâ çok çalışmamız gerektiğini gösteriyor. Kim bilir, belki bir gün onların gerçekten ne düşündüğünü öğreniriz.
Peki sen ne dersin? Köpeğin sana mama koymadığında seni affediyor mu, yoksa kediyi mi sat diyor?
