Hayvanların büyük bir çoğunluğu hayatta kalabilmek adına konum değiştirme özelliği gösterirler. Bu özellikleri
sayesinde çevresel stres faktörlerinden kaçabilmeyi, besince zengin ortamlara dahil olabilmeyi sağlarlar. Haliyle
evrimsel süreç içerisinde konum değiştirebilme yeteneği oldukça önem arz etmekte ve bireyin üreme başarısı
üzerinde etki sahibi olmaktadır.

Tardigradlar da tıpkı diğer pek çok hayvan grubu gibi konum değiştirme hareketini adımlama yöntemi ile
gerçekleştirir, fakat bu yöntem içinde yer aldığı mikrometrik dünyadaki diğer canlılara göre öylesine yavaştır ki “İl
Tardigrado”, yani “yavaş adım” adını almasına sebebiyet vermiştir. İlginç bir şekilde, her ne kadar tardigradların
mikroskop altındaki yürüyüşleri bilim insanlarının ilgisini çekmiş olsa da şimdiye kadar bu ufak
hayvanların yürüyüş mekanikleri aydınlatılmamıştır. Bilindiği üzere her habitatta karşımıza çıkabilme
potansiyeline tardigradların habitat farklılığında nasıl hareket ettiği de kafalarda soru işareti yaratmaktadır.

Tardigradlar ve Mikrodispersal Hareketleri

Karasal habitatlarda çok farklı arazi koşullarına rastlamak mümkündür. Bu yüzden bir tardigradın oldukça
karmaşık üç boyutlu arazi tipleri ile başa çıkabilmesi gerekir. Böyle bir durumun üstesinden gelebilmek adına,
sadece arazi tipine bağlı olarak yürüyüş profilini değiştirmek de yetmez; av-avcı ilişkisi her daim yaşanabilecek
bir durum olduğu için, arazi profiline ek olarak kovalamaca ve kaçış gibi durumlara yürüyüşünü adapte etmelidir.
Bu tip durumlar, bacakların normalde olduğundan çok daha hızlı bir şekilde hareket etmesine sebebiyet verir ve
haliyle bu davranış, 8 bacaklı bir canlı için büyük bir senkronizasyonu beraberinde getirir.
Bu tür bir zorlukla karşı karşıya kalan çok bilindik bir canlı grubu daha vardır: eklembacaklılar. Eklembacaklılar,
tıpkı tardigradlar gibi çeşitli habitatlarda birbirinden farklı yürüyüş profilleri sergilerler. Tardigradlar üzerinde yakın
zamanda yapılan moleküler analizler tardigradların eklembacaklılara diğer canlı gruplarından çok daha yakın
olduğunu işaret ediyor.

Bu Yakınlığın bir Göstergesi de Yürüyüş Profilleri Olabilir mi?

Araştırmacılar bunu test etmek için Hypsibius dujardini adında bir tardigrad türünün mikroskop altında uzun
süreli adımlamaları kayıt altına aldılar. Deney için seçilen tardigradlara birbirinden farklı yüzey alanları olan
ortamlara yerleştirilmek dışında başka hiçbir çevresel stres uygulanmadı. Kelimenin tam anlamı ile “kafalarına
estiği gibi” davranışlar sergileyip, özgürce yürüyüp koştular.
Yürümeleri sırasında saniyede vücut uzunluğunun yarısı kadar yol alan tardigradlar, koşmaya
başladıklarında ise saniyede iki vücut uzunluğunda mesafe kat ettiler. Kat ettikleri mesafede herhangi
ilginç bir taraf yok, halihazırda pek çok canlı onlardan çok daha hızlıdır. İşin ilginç tarafı, küçücük ayaklarının
zemine nasıl temas ettiğinde gizliydi.

Birçok omurgalı, hızlarını değiştirebilmek için farklı yürüyüş tiplerini kullanır. Örneğin atlar yürüme hareketinden
dört nala koşma hareketine geçtiğinde tamamen farklı bir adımlama profili sergilerler. Fakat tardigradlar, tıpkı
eklembacaklılarda olduğu gibi, yürüyüş ve koşma eylemi sırasında adımlarının bütünlüğünü korurlar ve
düzenlerini hiç değiştirmeden, yalnızca hızlarını değiştirerek ivme kazanırlar.
Eklembacaklılarda ve artık tardigradlarda da rastladığımız bu durum, oldukça avantajlı sayılabilir. Bunun en temel
sebebi omurgalıların yürümekten koşmaya geçmesi sırasında karşılarına çıkan süreklilik sorunudur. Hali hazırda
farklı bir profil ile yürüyen omurgalılar koşu profiline geçtiklerinde bir süre kadar sürekliliği devam ettirebilirler
fakat bu davranışı sınırsız bir şekilde devam ettiremedikleri için süreklilik yarıda kesilir ve süreksizlik baş gösterir.
Eklembacaklılar da ise bahsini geçirdiğimiz profil değişmez sadece hızda farklılaşma söz konusudur. Bu yüzden
tüm adım kalıplarında aynı süreklilik devam ettirilir.

Tardigradlar Nasıl Böyle Yürüyebiliyor?

Bu durumda karşımıza ilginç bir soru çıkıyor: Tardigradlar gibi boyutları mikrometreler ile ifade edilen canlılar
nasıl oluyor da kendinden 500.000 kat daha büyük olan eklembacaklılar ile benzer bir yürüyüş profili sergiliyor?
Muhtemel açıklama, evrimsel akrabalık ilişkisi olabilir. Tardigradlar 1773 senesinde keşfedilmesine rağmen uzun
zaman boyunca hangi canlı grubuna yakınlık gösterdiği bilinmemekteydi. Hal böyle olunca, birçok hipotez ortaya
atıldı ve bu hipotezlere bağlı olarak yaşam ağacında çeşitli yerlerde kendini buldu.
Son yapılan çalışmalarda tardigradların böcekler, meyve sinekleri ve karıncalar gibi canlılar ile ortak bir ataya
sahip olabileceğine dair işaretlerin açığa çıkmasına bağlı olarak, ortak bir sinir ağına da sahip olabilecekleri
ihtimali güç kazandı. Hatta bu düşünceden yola çıkarak, tardigradlar ve eklembacaklıları kapsayan
Panarthropoda isimli yeni bir taksonun önerilmesi söz konusu oldu.

Bir diğer olasılık ise yakınsak evrim. Tardigradlar ile eklembacaklılar arasındaki bağlantıya işaret eden verilerin aksine bu
bağlantının sanılanın aksine oldukça zayıf olması nedeni ile atasal bir aktarımdan ziyade farklı canlılarda
evrimleşen benzer bir özellik olarak atfedilmesi, bir diğer olasılık olarak görülmektedir.
Her iki seçenek de olası gözükmektedir ve her iki seçenek de yepyeni soruları beraberinde getirmektedir. Her
zaman olduğu gibi tardigradlar bizi şaşırtmaya devam ediyor ve beraberinde aydınlatılmayı bekleyen pek çok
şey ile karşımıza çıkıyor. Kim bilir, tüm bu süreçler aydınlatıldığında, belki de çok daha verimli mikro ölçekte
hareket başarısı elde edebilen robotlar tasarlayabilmemizin kapıları aralanacak? Bekleyip göreceğiz…

Evrim Ağacı / 1 Eylül 2021