Son dönemlerde gündemde olan “sanal gerçeklik”, “metaverse”, “sanal varlıklar” gibi sözcükler,
mevcut teknolojinin yavaş yavaş sanal ortamda yepyeni dünyaları aralamaya başladığının bir göstergesidir. Her
ne kadar günümüzde sanal dünyaların henüz yeni yeni yaratılmaya başlanmış olmasından dolayı sanal gerçeklik
gözlükleri (“VR gözlükler”) ile bu dünyalara kısıtlı bir erişim olsa da, bu gözlüklerin hâlihazırda barındırdığı videolar
bile sizi bulunduğunuz konumdan koparmaya yetmektedir.

Gözlüğü takan insanlar, görebilecekleri tüm görüş açılarında VR ekranında gösterilen videoya maruz kaldığından
dolayı, gerçek dünyadan referans alabilecekleri bir nokta neredeyse hiç kalmamaktadır. Bu durum, dışarıdan VR
gözlüğü takan kişileri gözlemleyen kişiler için bazı komik sahneleri doğurmaktadır. Bunun en yaygın örneği, gözlüğü takan kişilerin sıklıkla dengelerini kaybederek düşmesidir.

Çünkü gözden beyne gelen veri artık sadece o videoda gösterilen parametrelere odaklanmış durumdadır. Bu
nedenle artık denge merkeziniz asıl bulunduğunuz yani VR’ı taktığınız odadaki konumuzu algılamaktan ziyade, o
sırada videoda izlediğiniz (örneğin) hız trenindeki konumunuza adapte olmaya çalışır. Hâl böyle olunca, VR
kullanımı boyunca beyniniz aldatılabilmektedir.

VR ekranında gösterilen video tarafından aldatılan beyin, sadece denge konusunda sorun yaşamaz; aynı
zamanda kişinin duygu ve düşüncelerini dâhi etkileyebilmektedir. Artık duygu ve düşünce söz konusu olduğu
için, hormonal değişimlerden de bahsedebiliriz: Öyle ki eğer size gösterilen video, korku öğeleri bakımından
zenginse, tıpkı korktuğunuz anda vücudunuzda gerçekleşen adrenalin hormonu salınımında meydana gelen kan dolaşımının hızlanması ve kan basıncının artması gibi tepkiler, VR kullanımı sırasında da gerçekleşmektedir. Peki VR gözlükleri ile hormonal değişimleri isteğimiz doğrultuda şekillendirerek herhangi bir işin verimini arttırabilir miyiz?

VR Gözlükler, İneklere Takıldı!

Daha önce birçok ülkedeki çiftlik sahipleri, teknolojideki değişimleri takip ederek sürülerinin verimini
arttırabilecek uygulamalar geliştirdi. Bu uygulamalardan en bilineni, ilk olarak Amerika’da başlayan ve ineklere
masaj yapabilen dönen fırça kollardı. İnekler belli bir yolu takip ederek bu fırçaların etki alanına giriyor, böylelikle
hem temizleniyor hem de kaşıntılarını gideriyorlardı. Daha sonrasında Avrupa’da sürülerin serbest dolaşımını
kontrol eden drone gibi robotların kullanılması, teknolojinin bu alandaki etkinlerinden sadece birkaçıdır.

Tüm bu kullanımların haricinde 2019 senesinde Rusya’da bir çiftlik sahibi, bilişim teknolojileri uzmanları ile bir
araya gelerek, ineklere takılabilecek VR gözlük prototipleri geliştirmeyi düşündüler. Bu sayede ineklerin süt
verimliliğini çok daha arttırmayı planlıyorlardı. İnekler için VR gözlük üretmek adına VR geliştiricileri, veteriner
hekimler ve ineklerin göreceği görüntü için, prodüksiyon danışmanlarıyla işbirliği içinde, inek kafasının yapısal
özelliklerini de dikkate alarak, insan VR gözlükleri yeniden dizayn ettiler.

Benzer şekilde ineklerin VR gözlüklerde görecekleri video da prodüksiyon ekibi ile özel olarak hazırlandı.
İneklerin renk spektrumunda kırmızı tonlarına daha az, yeşil ve mavi tonlarını çok daha iyi algıladığını gösteren
çok sayıda çalışmaya dayanarak, VR geliştiricileri tarafından benzersiz bir yaz tarlası simülasyon programı
oluşturuldu.

Düşüncelerini hayata geçirmek için sürü içerisinde rastgele seçilen ineklere geliştirilen VR gözlükler takılarak,
ineklerin otlanmaktan “keyif duyacağı” bir yaz günündeki güzel bir manzaraya sahip yeşilliklerin yer aldığı videolar
gösterildi. Elde edilen sonuçlar, VR gözlük takan ineklerin takmayanlara göre daha fazla süt verdiğini
ortaya koydu.

Hatta ülkemizden de bir örnek bunu destekler nitelikte: Aksaray’da büyük baş hayvancılık ile uğraşan bir çiftlik
sahib,i ineklerinden birine VR gözlük takarak, onu tıpkı Rusya’daki çalışmada olduğu gibi refaha ulaştırmayı
amaçlamıştır. Çalışmasının sonucunda VR gözlük olmadığı zamanlarda süt sağımından 22 litre süt elde
ederken, VR gözlük sonrası bunun 27 litreye çıktığını gözlemlemiştir. Elbette buradaki çalışmanın
Rusya’daki çalışma kadar kontrollü gerçekleştirilmediğini hatırlatmakta fayda vardır.

VR Gözlük Takan İnekler Neden Daha Fazla Süt Verdi?

Canlılar, bulundukları ortamla daima etkileşim halindedir. Bu nedenle çevrelerinde gerçekleşen değişimlere
çeşitli tepkiler verebilmektedirler. Evrimsel süreçte farklılaşarak endokrin sistem ve sinir sistemine sahip olan
canlılar, çevredeki değişimlere verecekleri tepkileri bu sistemler sayesinde düzenlemektedir. Özellikle hayvanlar,
çevredeki büyük çaplı değişimlere yanıt olarak göç veya kış uykusuna yatmak gibi davranışlar sergileyebilirler.
Elbette bu değişimler kısa sürelerde dahi gerçekleşebilmekte ve canlıyı stres altına sokmaktadır. İşte tam olarak
ineklerde VR gözlükler ile azaltılmaya çalışılan faktör bahsini geçirdiğimiz bu stres faktörleridir.

Bu stres faktörleri, hayvanın yeteri kadar güneş görmemesi, yediği besinin renginin iştah açmaması, dört duvar
arasında beslenmesi gibi günümüz sürü hayvanlarının birçoğunun sıklıkla maruz kaldığı faktörlerdir. Haliyle bu
faktörler sürekli olarak canlının hormonal anlamda dengesiz olmasına ve buna bağlı olarak beslenme
bozuklukları yaşamasına, iştahsızlığa, süt vermeme gibi pek çok davranışa neden olarak, hayvanın kendi sağlığını
dâhi tehlikeye atmaktadır.

Öyle ki konuyla ilgili olarak Hollanda’daki Wageningen Üniversitesi tarafından yürütülen bir süt sığırı refahı
analizine göre, çevresel koşulların ineklerin sağlığı ve bunun sonucunda üretilen sütün kalitesi ve miktarı üzerinde
önemli bir etkisi olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda bu bulgular, İskoçya’daki İskoçya Kırsal Koleji’ndeki araştırmacılar tarafından da desteklenmektedir.

Kaynaklar

• B.S.E Jonsson. (2001). Results From The Öjebyn-Project. Eleven Years Of Organic Production.
• Moskova Bölgesi Tarım ve Gıda Bakanlığı. İnekler Için Vr Gözlükleri Moskova Yakınlarındaki Bir Çiftlikte Test Edildi.

Evrim Ağacı // 04.02.2022